De Uithoflijn: Het duurste stukje trambaan van Nederland

De Uithoflijn: Het duurste stukje trambaan van Nederland

De aanleg van de trambaan naar de Uithof in Utrecht pakt tientallen miljoenen duurder uit, ontdekten Merijn Rengers en Carola Houtekamer van NRC-Handelsblad in acht maanden van gedegen spitwerk. Toch blijft bouwer BAM, die de rails aanlegt, buiten schot. Hoe kan dat?

Het is 23 november 2016 en op de kamer van VVD-gedeputeerde van mobiliteit Jacqueline Verbeek-Nijhof zitten acht mensen, helft man, helft vrouw. Dit is het tweemaandelijkse overleg van de Stuurgroep Uithoflijn, die de aanleg van “een integrale tramoplossing voor de regio Utrecht” in goede banen moet leiden. Vaste rondvraag: is het miniatuurtrammetje voor op het bureau van de politici nou al besteld?

Aan tafel zitten, behalve de gedeputeerde, de Utrechtse verkeerswethouder Lot van Hooijdonk, de projectdirecteur en topambtenaren van gemeente en provincie. Zij moeten dit samen opknappen. De tram, die de uitpuilende bussen van lijn 12, oftewel het ‘veevervoer’ van het station naar de universiteitscampus, moet vervangen, ligt vrijwel volledig binnen de stadsgrenzen. Maar omdat openbaar vervoer een taak is van de provincie, moet die zich volop met de aanleg bemoeien.

Samen hebben ze een onafhankelijke projectorganisatie opgetuigd die de bouwer aanstuurt. Vier partijen in permanente discussie – nog voordat er maar één rail is gelegd, is de Uithoflijn al ingewikkeld. Over één ding is de stuurgroep het eens: we moeten niet doen alsof we financiële problemen hebben. Dat is de “woordvoeringslijn”, die in een eerdere vergadering is afgesproken en genotuleerd. De reden: de Uithoflijn is een van de “meest sexy” onderwerpen voor de regionale media, want er zit veel belastinggeld. Oppassen voor “onvermijdelijke” koppen in “De Telegraaf” dus. Waar de stuurgroep het niet over eens is, is hoe de kosten beteugeld moeten worden.

Het broeit tussen provincie en gemeente én tussen hoofdaannemer BAM en de projectorganisatie. BAM moet werken binnen de gemaakte afspraken en niet hinten op meerwerk en uitstel, vindt de directeur van de projectorganisatie. De man pleit voor de harde lijn: “Afspraak is afspraak, om de maatschappelijke investeringen zo laag mogelijk te houden.”

In de volgende vergadering in januari is de toon in de kamer van gedeputeerde Verbeek radicaal gewijzigd. Er is een “nieuwe wijze van samenwerken” met BAM, meldt het verslag. Verdere toelichting is er niet. Nog een vergadering later kan de stuurgroep zelfs tevreden melden dat “de werkverhouding met BAM is verbeterd” – opnieuw zonder toelichting. De partijen zitten nu samen in een ‘bouwteam’. Over de voorgenomen harde lijn van de projectdirecteur heeft niemand het meer. Hij is verdwenen.

Na jaren van verkenningen, studies en inspraaksessies vond Utrecht in 2012 dat een tram de beste manier was om de groeiende stoet mensen van het station op de Uithof te krijgen. In een snelle 17 minuten tijd zijn de reizigers straks op de Uithof, 45.000 stuks per dag.

De aanleg leek overzichtelijk. Een groot deel van het traject loopt over een bestaande busbaan. Het zou nooit zo uit de hand hoeven lopen als de Noord-Zuidlijn in Amsterdam, waarvoor onder het historisch centrum moest worden geboord (kostenoverschrijding zeker 1,7 miljard euro, vert raging meer dan 13 jaar) of recent de metro van de Hoekse Lijn in Rotterdam (kostenoverschrijding tot 90 miljoen, maanden vertraging). De Rotterdamse wethouder Pex Langenberg stapte er deze week om op.

Maar inmiddels staat ook de Uithoflijn in het rijtje bouwdrama’s. Het toch al ruime budget van 423,5 miljoen euro is opgelopen tot circa een half miljard, voor 8 kilometer trambaan. Daarmee is de lijn per kilometer, zo zeggen betrokkenen, het duurste stukje tramrails van Nederland. En de ellende is nog niet voorbij. Er zijn bouwproblemen rondom Utrecht Centraal, het vertrekpunt van de lijn, de remise is nog niet af en langs het traject geven de kabels en leidingen zorgen.

De lelijke koppen in de kranten zijn inmiddels een feit. Sinds twee weken is er grote politieke en ambtelijke onrust over het project. Er zijn mensen opgestapt, de kosten vallen tientallen miljoenen hoger uit en gemeenten en provincie ruziën over geld. Eén partij wordt niet genoemd in het gekrakeel. Dat is BAM, de hoofdaannemer van de trambaan.

Het gaat zo niet langer, vindt BAM eind 2016. Met deze rigide projectorganisatie, die zo strak op de afspraken zit, valt niet te werken. BAM dreigt de provincie om helemaal met het project te stoppen. Op 2 december en op 9 december zit de bouwer daarom aan tafel om the praten met Rob Brugts, een directeur bij de provincie, en René Groen, zijn evenknie bij de gemeente. De projectorganisatie is er niet bij. Dat heeft een reden, want daar moet worden ingegrepen – vinden de mannen. Het initiatief voor dit overleg kwam van de bouwer, vertelt Brugts zelf later in een vertrouwelijke verklaring. “Als de provincie BAM onverkort aan het contract zou hebben gehouden, dan was er juist vertraging ontstaan”, zegt hij daarin.

“Het is bijzonder dat de algemeen directeur van BAM Infra Nederland (de heer Maarten Schimmel) op de heer Groen en mij is afgestapt en ‘off the record’ heeft medegedeeld dat het project niet goed loopt en dat BAM overweegt te stoppen. Dat op dergelijk niveau wordt gecommuniceerd, is bijzonder. Dat was (ook) een signaal om een interventie te gaan doen.” De mannen die “de interventie” als eerste merken, zijn de projectdirecteur die de dagelijkse leiding heeft, en diens tweede man. Zij houden met zo’n dertig andere inhuurkrachten kantoor in een onopvallend gebouw dat ze delen met de Groenrecycling Utrecht. De plek: vlakbij het stadion van FC Utrecht, vrijwel aan het tracé waar straks de tram gaat rijden.

De mannen zijn doorgewinterde OV-bouwers, die door heel Nederland aan grote OV-projecten hebben gewerkt. Hun opdracht: bewaak de planning, bewaak de kosten van de aanleg en wees even streng voor provincie én gemeente – die elkaar in de haren vliegen. Als op woensdag 14 december 2016 een vergadering wordt afgezegd, zien de mannen daar niets raars in. Maar als later de twee hoge ambtenaren Brugts en Groen komen opdraven in het vergaderzaaltje op de begane grond, wordt de situatie duidelijk. He duo blijkt onverbiddelijk. De projectdirecteur en zijn tweede man moeten weg, direct. Spullen die ze nog van de provincie hebben, moeten ze inleveren. Hun accounts worden direct geblokkeerd. De mannen en hun collega’s zijn overdonderd. De secretaresse huilt.

De dagen erna wordt een nieuwe projectdirecteur aangesteld en de nieuwe werkwijze publiek gemaakt. Van het plan om BAM strak te houden is niet meer over. In plaats daarvan kondigen de overheden aan “intensiever the gaan samenwerken” met de bouwer: “Samen met de aannemer wordt in beeld gebracht wat de complexiteit betekent voor de planning en welke maatregelen nodig zijn.” De koerswijziging is een idee van Rob Brugts, de nieuwe sterke man van de provincie die via interimbureau Twynstra Gudde is binnengekomen als directeur. Brugts is volgens Twynstra iemand die “de buitenwereld naar binnen brengt” en goed is in „herstel van relaties met opdrachtgevers” en “wijzigingen in projectbemensing”. En, staat in zijn cv, hij “pakt door als het moet”.

De tweede man is boos over zijn ontslag, en wantrouwend. Wat is de rol van die Brugts? Had hij niet hiervoor bij BAM gewerkt? En schepte hij niet op over de aandelen die hij bezat in het bouwbedrijf? En nu zet hij de sluizen open naar de bouwer. De ontslagen man doet een melding bij de provincie van mogelijke belangenverstrengeling.

Lees verder:

https://www.nrc.nl/nieuws/2018/02/24/het-duurste-stukje-trambaan-van-nederland-a1593441?utm_source=SIM&utm_medium=email&utm_campaign=5om5&utm_content=&utm_term=20180224

  • De nieuwe Uithof-tramlijn moet een einde maken aan het ‘veevervoer’ met studenten tussen het Centraal Station en de Uithof.

Een reactie plaatsen

css.php