Een algoritme als baas die je elk moment kan ontslaan; voor duizenden Uber-chauffeurs was het jaren de realiteit. Nog steeds is er in verschillende landen sprake van dergelijke plotselinge deactiveringen. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) oordeelde vrijdag dat Uber daarmee in strijd handelde met de privacywet en legde een recordboete op. De ‘aangever’ kwam uit Frankrijk.

De Volkskrant ging terug tot de basis van de megaboete: Brahim Ben Ali (42) reed een krappe drie jaar voor Uber toen hij in 2019 een mail kreeg van het techbedrijf. “We willen u informeren dat uw account wordt verwijderd omdat u de gebruiksvoorwaarden van het platform heeft geschonden.” Ben Ali, afkomstig uit een achterstandswijk in Roubaix, had zich op dat moment al ontpopt tot radicale spreekbuis van de Franse Uber-chauffeurs en besloot zich niet te laten gebruiken als een ‘wegwerpdoekje’.

In samenwerking met een Zwitserse data-ngo verzamelde de Fransman de getuigenissen van nog 171 andere geblokkeerde chauffeurs, vulde zijn boekenkast met Rechten voor Dummies-boeken en vocht de zaak aan. Tot in Nederland aan toe, waar in Amsterdam het Europese hoofdkantoor van Uber staat.

Vrijdag werd het resultaat van zijn jarenlange strijd bekend: de Nederlandse Autoriteit Persoonsgegevens legde Uber een boete op van 825 miljoen euro. Volgens de privacywaakhond nam het techbedrijf tussen 2018 en 2022 volledig geautomatiseerde beslissingen over chauffeurs met grote gevolgen voor hun inkomen. Een praktijk die in heel Europa plaatsvond – ook in Nederland. Zo werden Uber-chauffeurs bij lage klantbeoordelingen of vermoedens van fraude ‘zonder pardon’ op non-actief gezet of verwijderd.

Volgens hoogleraar arbeidsrecht Evert Verhulp van de Universiteit van Amsterdam laat deze boete zien dat platformbedrijven op verschillende manieren de grenzen opzoeken. “Dat is onderdeel van hun strategie om vernieuwend te zijn, maar betekent ook dat ze er soms overheen gaan”, vertelt hij De Volkskrant “Dit toont in ieder geval aan dat het model van Uber wringt in de huidige wettelijke systemen. En met een beroep op de privacywet, waaronder veel hogere boetes kunnen worden uitgedeeld dan bijvoorbeeld onder het arbeidsrecht, wordt dat voor het bedrijf wel pijnlijker.”

Dat Uber-chauffeur Ben Ali die achilleshiel vond, heeft hij mede te danken aan privacy-activist Paul-Olivier Dehaye, die hielp met het verzamelen van de data die uiteindelijk leidden tot het AP-onderzoek. “Ik hoorde altijd veel verhalen van chauffeurs die geen idee hadden hoe Uber tot beslissingen kwam. Voor hen is het echt een black box. Daarom zijn we die data gaan opvragen.”

Het probleem met algoritmes die op de directeursstoel gaan zitten, is volgens Dehaye dat werkenden machteloos zijn. “Een chauffeur kan duizend passagiers naar volle tevredenheid vervoeren, maar als één een heel groot probleem zegt te hebben, kan dat grote gevolgen hebben. Bedenk je wel: deze chauffeurs hebben te maken met klanten die soms dronken zijn, agressief.”

Voor Ben Ali is er geen enkele reden om zijn strijd nu te staken. Inmiddels bereidt hij een collectieve rechtszaak voor met zijn medechauffeurs, om een collectieve vergoeding te eisen voor wie schade heeft geleden. “In de Franse pers word ik inmiddels “de nachtmerrie van Uber” genoemd’, stelt hij. “Die benaming aanvaard ik volledig.”

• Wilde geen ‘wegwerpdoekje’ zijn: Franse chauffeur die aan de basis lag van de megaboete voor Uber.