René Coveen van reizigersorganisatie Rover ziet in De Stentor iets anders in de IJssel-Vecht concessie. “EBS heeft zich verrekend.” Bij Rover zien ze dit vaker gebeuren: vervoersbedrijven die elkaar aftroeven met veel te strakke begrotingen, in de hoop dat ze de aanbesteding winnen. Dat breekt EBS al op sinds de start van de concessie. Coveen wijst op de problemen met de elektrische bussen, vooral in Flevoland. Vanwege het overvolle stroomnet in de polder waren onvoldoende plekken beschikbaar om de bussen op te laden.

Het lukte EBS om alternatieve laadplekken te vinden, maar om hier te komen moeten de bussen wél een eind omrijden. “Chauffeurs moeten dagelijks meerdere keren op en neer rijden om te laden”, zegt Coveen. “Dit zorgt voor een jaarlijkse kostenpost van naar schatting 750.000 euro. Als je een krappe begroting hebt, valt dat niet mee.”

Woordvoerder Andrea Verdonk van EBS kan dat bedrag niet bevestigen. “Ik weet niet hoe Rover bij die cijfers komt.” EBS wil zelf geen informatie delen.

Vervolgens speelde het chauffeurstekort op, waardoor EBS in de zomer van 2024 met een versoberde dienstregeling moest gaan rijden. Hierdoor kwam minder geld binnen. Deze problemen zijn inmiddels grotendeels opgelost.

“Behalve rond Harderwijk”, zegt Coveen. “Daar is nog een chauffeurstekort van 25 procent. Ook hier heeft EBS zich verrekend.”

Lageirse erkent dat vervoersbedrijven in sommige gevallen te krap hebben begroot. “Je doet een inschatting voor tien tot vijftien jaar. De beschikbaarheid van stroom is bijvoorbeeld niet altijd goed ingeschat. ”Voorspellen wordt alsmaar moeilijker, zegt hij. “We zitten in een innovatieve markt. Nederland loopt voorop met zero-emissie. Daar horen risico’s bij. Die moet je samen dragen.”

Hij waarschuwt: „Als niets verandert, gaan meer vervoerders in de problemen komen. De onvoorspelbaarheid wordt alsmaar groter. Wat gaat AI betekenen? Hoe lang mogen we nog Chinese bussen bestellen?” Ook komt minder geld van de overheid binnen. Vervoersbedrijven krijgen minder vergoed voor studentenpassen. “Tot nu toe ligt alle risico bij de vervoerders. Als de contracten niet veranderen, hebben we geen inschrijvingen meer bij een aanbesteding.” Zijn pleidooi: samen oplossingen zoeken, maar het Rijk moet ook een deel van het risico dragen.

Veeneman (TU Delft) ziet eigenlijk maar één oplossing: heronderhandelen. “De gemaakte afspraken opnieuw tegen het licht houden.” Dit kan als uitkomst hebben dat EBS minder diensten gaat rijden voor hetzelfde geld, dat de provincies hun jaarlijkse bijdrage ophogen, of een combinatie van beide.

Reizigersvereniging Rover adviseert in dat geval alleen te bezuinigen op lijndiensten die meerdere keren per uur rijden. “Dan is het minder erg als er een bus uitvalt”, zegt Coveen. “Wat ons betreft mag de laatste bus nooit uitvallen.”

• Heronderhandelen van OV-contracten; Pleidooi Manu Lageirse (Transdev): “Samen oplossingen zoeken, maar het Rijk moet ook een deel van het risico dragen”. Foto Transdev.